Gemeenten blokkeren studentenhuisvesting met stroomtekort als excuus

Elk jaar hetzelfde beeld in universiteitssteden als Utrecht, Leiden en Amsterdam: studenten die slaapzakken meenemen naar hospiteeravonden, soms met twintig kandidaten per kamer. Het studentenhuisvestingstekort lopt inmiddels op tot tussen de 22.000 en 50.000 eenheden. Prognoses wijzen zelfs uit dat dit cijfer kan oplopen naar 60.000 tegen 2030.

In 2024 werden slechts 5.000 nieuwe studentenwoningen opgeleverd. Tegelijkertijd kromp de particuliere huurvoorraad met 9.000 eenheden omdat verhuurders de markt verlieten. Het Landelijk Actieplan Studentenhuisvesting 2022-2030 had de bouw van 60.000 nieuwe studentenwoningen als doel, maar de voortgang is traag.

En nu komt daar een nieuwe obstakel bij: netcongestie. Gemeenten weigeren steeds vaker bouwvergunningen voor nieuwe studentencomplexen met de verklaring dat het elektriciteitsnet geen capaciteit meer heeft. Het klinkt als een technisch probleem. Maar de realiteit is weerbarstiger.

Tot voor kort reserveerden netbeheders capaciteit voor woningbouwprojecten. Nieuwe huizen konden altijd worden aangesloten. Die prioriteit is per juli 2026 komen te vervallen. Woningbouwprojecten staan nu in dezelfde rij als alle andere aansluitingen, achter kritieke infrastructuur zoals ziekenhuizen en hulpdiensten.

In Utrecht wordt geschat dat de helft van de 23.000 geplande woningen tot 2030 mogelijk niet op tijd kan worden aangesloten. Dat betreft ook veel studenteneenheden. In Edam-Volendam en andere regio's maken autoriteiten duidelijk dat woningbouw niet langer automatisch voorrang krijgt.

De cijfers over de benodigde infrastructuur zijn indrukwekkend: er zijn 50.000 nieuwe transformatorstations en 100.000 kilometer aan nieuwe kabels nodig tot 2050. Dat is een reële uitdaging. Maar de vraag is of de blauwe weigering om studentenhuisvesting toe te staan gerechtvaardigd is.

Niemand ontkent dat netcongestie een echt technisch probleem is. Het net is in veel regio's op of nabij de grens van zijn capaciteit. Uitbreiding is een langzaam en kostbaar proces. Maar de manier waarop gemeenten dit probleem inzet, is verdacht.

De variatie tussen gemeenten is opvallend. Sommige steden weten onder vergelijkbare netbeperkingen toch studentenhuisvesting te realiseren, terwijl anderen bij de eerste hint van capaciteitsproblemen de handrem trekken. Dat wijst erop dat het niet alleen om technische beperkingen gaat, maar ook om politieke wil en administratieve creativiteit.

Studentenhuisvesting is politiek gevoelig. Lokale bewoners klagen vaak over overlast. Gemeenten moeten belangen afwegen. En nu hebben ze een technisch klinkend argument om projecten te vertragen of af te wijzen zonder dat het klinkt als een politieke keuze. Het is het nieuwe NIMBY: niet in mijn achtertuin, maar dan vermomd als 'het net zit vol'.

De stad Utrecht is een interessant voorbeeld. Enerzijds waarschuwt de gemeente dat duizenden geplande woningen niet door kunnen gaan vanwege netbeperkingen. Anderzijds loodst de stad in de wijk Merwede een project door de netcongestie heen met een combinatie van subsidies en technische oplossingen.

Dat is precies het punt. Waar de ene gemeente haar handen opsteekt en zegt dat het niet kan, zoekt de andere naar oplossingen. De technologie is er. Wijkbatterijen kunnen piekbelasting met tot wel 60% verminderen, wat capaciteit vrijmaakt voor nieuwe aansluitingen. Flexibel energieverbruik kan vraag en aanbod beter op elkaar afstemmen.

Gemeenten kunnen ook pleiten voor prioriteringskaders die essentiële huisvesting, inclusief studentenwoningen, voorrang geven waar de sociale nood het hoogst is. En ze kunnen flexibeler omgaan met vergunningverlening, gericht op daadwerkelijke leefbaarheid in plaats van starre formaliteiten. Dat laatste is overigens iets wat ook wordt aangeraden voor de bestaande voorraad: soepelere regels voor studentenwoningen kunnen bestaande ruimte beter benutten.

De gevolgen van deze bestuurlijke verlamming zijn concreet en pijnlijk. Studenten worden gedwongen in overvolle of ondermaatse behuizing, maken lange reistijden, of kunnen helemaal niet in hun studiestad wonen. Internationale studenten worden inmiddels gewaarschuwd niet naar Nederland te komen zonder gegarandeerde woonruimte.

Dat ondermijnt de positie van Nederland als aantrekkelijk studieland. Universiteiten worstelen om talent aan te trekken. Lokale ondernemers missen studentenbestedingen. En de bredere woningmarkt wordt nog disfunctioneler.

De wachtlijsten in steden als Leiden, Utrecht en Amsterdam lopen op tot maanden of zelfs jaren. Voor een internationale student die net aankomt en nog geen BSN heeft, is huurtoeslag geen optie. Zij staan volledig buiten het systeem. De kamer die er niet is gebouwd vanwege een 'vol' elektriciteitsnet, is een kamer die een student dwingt om na een semester op te geven en terug te keren.

Netcongestie is een serieus technisch probleem. Maar het mag niet dienen als een handig excuus om de verantwoordelijkheid voor studentenhuisvesting te ontlopen. De variatie in gemeentelijke reacties, de beschikbaarheid van technische oplossingen en de urgente sociale nood wijzen allemaal in één richting: het echte knelpunt is politiek en administratief, niet technisch.

Gemeenten moeten netcapaciteit integreren in hun ruimtelijke planning, essentiële huisvesting prioriteren en technische oplossingen zoals wijkbatterijen en flexibele vraagsturing omarmen. Waar netbeperkingen werkelijk onoverkomelijk zijn, hoort transparante communicatie en creatieve tussenoplossingen zoals tijdelijke huisvesting of gedeelde faciliteiten.

De stroomkaart is een instrument, geen vonnis. Gemeenten die deze uitdaging aangaan, lossen niet alleen de studentenhuisvestingscrisis op, maar laten ook zien hoe je als samenleving veerkrachtig omgaat met de energietransitie. De rest verstopt zich achter een transformatorstation.